Wijziging van een overeenkomst

Serie blogs

In deze serie blogs behandelen we belangrijke aspecten rondom overeenkomsten, zoals welke basiselementen daarin een rol spelen, hoe deze tot stand komen, wat de rechtsgevolgen ervan kunnen zijn, wat er speelt bij o.a. een opzegging, wijziging, ontbinding of vernietiging ervan en welke soorten van overeenkomsten er zijn.

In ons eerste blog beschreven we de uitgangspunten van het overeenkomsten- of contractenrecht.

In het tweede blog beschreven we de aspecten die van belang zijn voor het rechtsgeldig tot stand laten komen van een overeenkomst.

In het derde blog bespraken we de mogelijke rechtsgevolgen die samenhangen met een overeenkomst. Elke overeenkomst beoogt een voor partijen wenselijke realisatie van doelen; zij hebben er beide belang bij dat de overeenkomst in wederkerig opzicht voor de toekomst gestand houdt, althans voor zolang de termijn die partijen daarbij voor ogen hebben. Rechtsgevolgen van een overeenkomst kunnen in nagenoeg alle contracten – tegenover elkanders rechten – als verbintenissen, verplichtingen, worden aangewezen. Daartegenover staan rechten.

In het vierde blog bespreken we de juridische mogelijkheden als een contractspartij de overeenkomst (deels) niet en/of niet tijdig nakomt. Mits contractueel toegelaten kan er in dat geval o.a. schadevergoeding worden geclaimd.

In dit vijfde nieuwsblog bespreken we de mogelijkheden als een contractspartij de (duur)overeenkomst (deels) wil wijzigen en welke mogelijkheden hem hiertoe dienstig kunnen zijn, zowel contractueel dan wel rechtstreeks uit de wet voortvloeiend.

Wederkerige verplichtingen uit een overeenkomst

Contractspartijen hebben jegens elkander rechten en plichten uit een tussen hen tot stand gekomen overeenkomst. Een contractspartij mag – op basis van deze (mondelinge of schriftelijke) overeenkomst – ervan uitgaan dat zijn wederpartij zich houdt aan de contractuele afspraken ter zake. De praktijk is uiteraard weerbarstiger dan dit contractuele uitgangspunt, in het Latijns ook wel genoemd pacta sunt servanda, ofwel, afspraak is afspraak. Het onderliggende en dragende principe hierbij is dat partijen elkaar te goeder trouw bejegenen en ervan uit mogen gaan dat de wederpartij betrouwbaar is in het nakomen van diens contractuele verplichtingen. Dit zorgt uiteindelijk voor contractuele zekerheid en stabiliteit in het realiseren van de doelstellingen van de overeenkomst: het nakomen van elkanders plichten, zodat elke contractspartij zijn rechten verzilverd ziet.

Wijzigingen van rechten en plichten uit een overeenkomst

Indien partijen, of één van hen, bestaande in een overeenkomst vervatte afspraken (al of niet uit noodzaak) wil(len) wijzigen wat hun rechtsgevolg betreft, kunnen zij zich bedienen van een aantal juridische mogelijkheden:

·        Wederzijdse instemming;

·        Contractueel wijzigingsbeding;

·        Wijziging op grond van dwaling (artikel 6:228 jo 6:230 BW);

·        Onvoorziene omstandigheden (artikel 6:258 BW);

·        Wanprestatie en ontbinding (artikel 6:74 jo 6:265).

Vastleggen van een gewijzigde overeenkomst

Alvorens nader in te gaan op de diverse juridische mogelijkheden om een bestaande overeenkomst onderhevig te laten zijn aan al of niet ingrijpende wijzigingen van daarin opgenomen bepalingen, wijzen wij u reeds op een aantal praktische zaken.  

Zoals een overeenkomst bij voorkeur en om diverse uiteenlopende (vaak voor de hand liggend redenen), schriftelijk wordt aangegaan; zo ook is het wijs om overeen gekomen wijzigingen daarvan evenzo schriftelijk vast te laten leggen. Het verdient daarbij aanbeveling duidelijk kenbaar voor een ieder der partijen, de betreffende wijziging en de daaraan verbonden (gewijzigde) rechtsgevolgen duidelijk en in ondubbelzinnig taalgebruik schriftelijk te laten vastleggen.

Daarbij is het raadzaam een toelichting, zowel op de wijzigingen zelf als op de boogde rechtsgevolgen, op te nemen, dit om eventuele onduidelijkheden of in potentie problematische discussies achteraf, aldus na de totstandkoming ervan, op voorhand weg te nemen of zoveel mogelijk te elimineren. Laat vervolgens alle partijen genoemde onderdelen en documenten, welke zien op de wijzigingen en de gevolgen daarvan, ondertekenen incluis vermelde datum.

Ten slotte is het raadzaam om hiervoor genoemde wijzigingen en de daarmee gepaard gaande gevolgen, op juridische houdbaarheid te laten toetsten. De juristen van BERGA juridische diensten staan u ter wille.

Wijziging van een overeenkomst met wederzijdse instemming

Wederzijdse instemming om het contract aan te passen, is de meest voorkomende wijze waarop partijen hun beider belang kunnen laten prevaleen boven de oude gemaakte afspraken. Een dergelijke door beide partijen gedragen concencus kent diverse voordelen, zoals de snelheid en eenvoud waarmee de wijziging gestand komt en daarbij inherent ook de informele wijze die pragmatisch is. Partijen behoeven dan geen toestemming van een derde partij, zoals een rechter. Dat het partijbelang en daarmee de relatie tussen partijen wordt gesterkt spreekt voor zich.

Een aantal aspecten zijn bij een wederzijdse instemming van een te wijzigen contract van belang:

–     Bekijk eerst goed of het huidige contract ruimte laat om een wijziging middels wederzijdse instemming gewijzigd kan worden;

–     De wijziging in inhoud, van een of meerdere bedingen, dient duidelijk in de overeenkomst zelf te zijn opgenomen;

–     Zorg dat beide (of meer) partijen de gewijzigde overeenkomst ondertekenen;

–     Naast opgenomen in de bestaande overeenkomst, dient de wijziging bij voorkeur in een aparte bijlage bij de huidige overeenkomst te zijn toegevoegd (ook wel addendum genaamd). Partijen kunnen er ook voor kiezen om de wijziging tot uiting te laten komen in een geheel nieuwe overeenkomst;

–     Neem bij de wijziging altijd op een bepaling die aangeeft wanneer de wijziging van kracht wordt en welke vereisten daarvoor gelding hebben;

–     Let er op dat in het contract sprake kan zijn van een bepaling die ruimte laat om eenzijdig de overeenkomst te mogen wijzigen. Wederzijdse instemming is dan niet vereist (zoals voorkomend in het arbeidsrecht);

–     Let er ook op, dat nadat de gewijzigde overeenkomst met wederzijdse instemming is gewijzigd, er sprake kan zijn van toepassing zijnde termijn waarop partijen hun instemming alsnog kunnen herroepen. Als dit mogelijk is, wordt dit weergegeven in een herroepingsbeding.

Wijziging  van een overeenkomst met een contractueel wijzigingsbeding

Een in de overeenkomst geïncorporeerd wijzigingsbeding geeft een der partijen het recht, onder stringente voorwaarden, de overeenkomst eenzijdig te mogen wijziging, zonder dat instemming van de andere partij is vereist.

Belangrijke aspecten voor het opnemen of gebruikmaken van een eenzijdig wijzigingsbeding zijn:

–     Het beding dient bij voorkeur schriftelijk te zijn opgenomen. Bij een arbeidsovereenkomst is dat overigens verplicht (artikel 7:613 BW);

–     Bij het beding dient duidelijk te worden opgenomen welke partij onder welke omstandigheden, tot wijziging mag overgaan (bij een arbeidsovereenkomst is dat enkel de werkgever);

–     De contractuele voorwaarden, wanneer eenzijdig tot wijziging overgaan mag worden, dienen bij elke partij duidelijk kenbaar te zijn, dit alvorens men de overeenkomst ondertekent;

–     Bij een eenzijdige wijziging van een arbeidsovereenkomst geldt voorts dat de werkgever een zwaarwegend belang (zoals een financieel of juridisch belang) moet hebben alvorens hij van zijn wijzigingsbevoegdheid gebruik kan maken. Daarbij dient steeds een  belangenafweging plaats te vinden, tussen het enerzijds het belang van de werkgever om tot wijziging over te gaan en anderzijds het belang van de werknemer om dat niet te doen;

–     De zwaarwegende om tot wijziging over te mogen gaat, moet gemotiveerd en op duidelijke (geobjectiveerde) gronden zijn vermeld in de arbeidsovereenkomst;

–     De voorwaarden om tot wijziging te mogen overgaan moeten – naast een noodzakelijkheidsvereiste en daartoe geobjectiveerde gronden – tevens voldoen aan de vereisten van de redelijkheid en billijkheid;

–     Is er in de overeenkomst een lacune, of dient een overeenkomst alsnog gewijzigd of aangevuld te worden, maar is er geen wijzigingsbeding opgenomen? Dan kan de partij die niettemin meent een gerechtvaardigd belang te hebben bij wijziging van de overeenkomst, gebruikmaken van het de aanvullende of beperkende (derogerende) werking van de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 lid 1 en 2 BW);

–     Ook kan bij ontbreken van een wijzigingsbeding, bij voorbeeld door een werkgever of werknemer, een beroep worden gedaan op het beginsel van goed werkgever- of werknemerschap (artikel 7:611 BW);

–     In een huurrelatie geldt mutatis mutandis (onder gelijke voorwaarden) dat door een verhuurder of huurder evenzo een beroep op het beginsel van goed verhuurderschap op grond van de Wet goed verhuurderschap[1] of goed huurderschap (artikel 7:213 BW) kan worden gedaan;

–     Aan alle door te voeren eenzijdige wijzigingen dient aldus een goede zwaarwegende motivatie ten grondslag te liggen, evenals dat bij doorvoeren ervan de andere partij in voldoende mate gecompenseerd dient te worden, dit met het oog op het hiervoor genoemde redelijkheid en billijkheidsvereiste.

Wijzigen van de overeenkomst op grond van dwaling

Minder gebruikelijk (veelal door onbekendheid) is de wijzigingsbevoegdheid in een geval waarbij sprake is van (eenzijdige of wederzijdse) dwaling (artikel 6:228 BW). In dit artikel ligt de vernietigingsgrondslag om de overeenkomst als geheel te vernietigen bij dwaling. Is een partij dwalende geweest, dan heeft hij of zij een onjuiste voorstelling van zaken gekregen (vaak door toediening van de tegenpartij) waarbij hij op basis van onjuiste voorlichting of onjuiste mededelingen de overeenkomst toch is aangegaan. Uitgangspunt daarbij is steeds de onjuistheid van voorstelling zodanig is, dat een partij de overeenkomst niet zou hebben gesloten als hij tevoren van deze onjuistheid op de hoogte zou zijn geweest.

In de meeste gevallen wordt bij dwaling een beroep gedaan op de algehele vernietigingsgrond een overeenkomst integraal te vernietigen. Het komt ook voor dat een partij, ondanks dat sprake is van een onjuist voorstelling van zaken, toch de overeenkomst zou zijn aangegaan, echter op (deels) andere in het contract op te nemen voorwaarden. Partijen hebben er in dat geval belang bij om gebruik te kunnen maken van de mogelijkheid dat de overeenkomst deels in stand blijft. Voor het deel welke geraakt wordt door de dwalingsgrond, kan er dan voor worden gekozen dit deel alsnog te wijzigen (artikel 6:230 jo 6:288 BW).

Lid 1 van artikel 6:230 BW geeft aan dat de wijzigingsbevoegdheid van diegene die een beroep op de dwalingsgrond wil doen, komt te vervallen, indien de wederpartij tijdig een voorstel aan de deze partij aanreikt, waaruit blijkt dat daarmee de nadelige gevolgen van de dwaling op afdoende wijze worden opgeheven. Lid 2 van artikel 6:230 BW noemt daarbij nog de mogelijkheid dat als partijen er gezamenlijk niet uitkomen zij de rechter kunnen verzoeken de gevolgen van de overeenkomst, welke zien op of gemoeid zijn met deze dwaling, te wijzigen.

Wijziging van de overeenkomst op grond van onvoorziene omstandigheden

Ook tussen contractspartijen kan er onzekerheid bestaan over de toekomst. Er kan sprake zijn van een ten tijde van het aangaan van de overeenkomst voor beide partijen geldende onvoorzienbare omstandigheid. Deze omstandigheid dient, zoals uit naamstelling al blijkt, dient onvoorzienbaar te zijn. Wat wel en niet voorzienbaar is, is niet altijd duidelijk. In de rechtspraak wordt hier dan ook veelvuldig over geprocedeerd[2].

Onvoorzienbare omstandigheden zijn die omstandigheden waarvan contractspartijen bij het aangaan van de overeenkomst geen weet hadden dat die zich zouden kunnen voordoen en ook geen weet behoefden te hebben in het geval deze zich wel zouden aandienen.

Evident daarbij is ook dat partijen zich daarover jegens elkander ook geen rekenschap hebben gegeven, door dergelijke omstandigheden of soortgelijke omstandigheden als zodanig in het contract te verwoorden en te verdisconteren. Partijen hebben daarvoor dan ook geen bepaling(en) opgenomen die daarmee gepaardgaande nadelen verhoudingsgewis zouden kunnen elimineren.

Nu de onvoorzienbare omstandigheden eenmaal hun intrede hebben gedaan, kan dit nadalig zijn voor een of beider partijen. In 2020 werd de wereld opgeschrikt door Covid-pandemie. Als gevolg hiervan werden in Nederland beperkende maatregelen van kracht waardoor burgers, bedrijven en overheden gesloten moesten worden. Dit had grote impact op bestaande overeenkomsten. Zo moest een café gesloten worden, maar de huur ging wel door. Een restauranthouder moest ook dicht, maar kreeg vervolgens wel nog de rekening van afgeleverde goederen. Kortom, menig bedrijf kwam toen in de financiële problemen. Sommige bedrijven werden van overheidswege geholpen, anderen niet.

In dergelijke situaties kwam het vaak voor dat een partij wel wilde presteren om zich aan de financiële verplichtingen te houden, maar wegens overheidsbeperkende maatregelen niet kon. De Covid-pandemie is duidelijk een voorbeeld van een onoverzienbare omstandigheid. Echter op het moment dat pandemie reeds een jaar aan de gang was, werd het voor burgers en bedrijven steeds minder makkelijk zich op de onvoorzienbare omstandigheden van artikel 6:258 BW te kunnen beroep. Deze werd immers meer en meer voorzienbaar als men gedurende deze situatie alsnog nieuwe contracten aanging. Naast Covid, kan uiteraard gedacht worden aan een oorlog of bijvoorbeeld een banken- of financiële crises, zoals die zich 2008 voordeden.

Bij een slagen een beroep te doen op de onvoorzienbare omstandigheden ligt de lat (vanuit rechtszekerheidsgedachte) hoog. Alleen de rechter kan in dat geval de gevolgen van de overeenkomst (deels) opheffen, wijzigen, opschorten, zodanig dat de meest belanghebbende partij daartoe in die mate wordt gecompenseerd en er weer balans bestaat in de te dragen verplichtingen welke ook naar draagkracht worden ingevuld. De rechter zorgt er dan voor dat er weer een gerechtvaardigd evenwicht is tussen de rechten en plichten partijen. Zo kan bijvoorbeeld de huur tijdig worden stopgezet en kan een leverancier niet meer afdwingen dat zijn hele factuur wordt voldaan. Het zoeken naar dit evenwicht en balans wordt ook nader ingegeven door de hoedanigheid van partijen en binnen welke branche zij werkzaam zijn. Daarbij speelt ook de ervaring en deskundigheid een rol, evenals wat in alle redelijkheid wel en niet tot hun normale bedrijfsrisico gerekend mag worden.

Om een geslaagd beroep op onvoorzienbare omstandigheden van artikel 6:258 te kunnen doen, zijn een aantal drempels te nemen:

–     Zo moet het gaan om omstandigheden die ten tijde van sluiten van de overeenkomst niet bekend waren;

–     Deze onvoorzienbare omstandigheden moeten ook niet verdisconteerd zijn in de overeenkomst;

–     En moeten ook zodanig zijn, dat voor een der partijen een dusdanig onevenwichtig en verstoorde situatie ontstaat, waardoor hij op onevenredige wijze wordt benadeeld en het op grond van de redelijkheid en billijkheid (artikel 6:248 BW) niet meer wenselijk wordt geacht dat de overeenkomst onder dezelfde condities gestand blijft houden.

Wat wel en niet redelijk is, wordt nader ingevuld door het ongeschreven en geschreven recht, ongeschreven rechtsbeginselen, het gewoonterecht, de persoonlijke dan wel zakelijke of maatschappelijke belangen.

Wijzigen van de overeenkomst door wanprestatie en ontbinding

Een overeenkomst kan ten slotte ook worden gewijzigd, d.w.z. geheel of gedeeltelijk worden ontbonden wegens wanprestatie (artikel 6:74 jo 6:265 BW). Wanprestatie kan worden omschreven als een toerekenbare tekortkoming van een contractuele verplichting. Als een leverancier niet die onderdelen aan een garage levert welke wel in de overeenkomst waren opgenomen, dan pleegt deze wanprestatie t.o.v. de garage.

In geval sprake is van een tekortkoming in de nakoming is dit op zichzelf beschouwt niet dit voldoende voor ontbinding. Om tot ontbinding over te kunnen gaan zijn eerst nog een aantal drempels te nemen (o.a. verwoord in artikel 6:81, 82 en 83 BW):

–     de tekortkoming moet van voldoende gewicht zijn om ontbinding te rechtvaardigen (belangenafweging);

–     de wederpartij dient in verzuim te verkeren, tenzij nakoming blijvend onmogelijk is (vb. iemand is te laat met het te betalen van de huur. Dit kan nadien wel gecompenseerd en hersteld worden, maar niet meer tijdig uiterlijk voor de 1^e van elke maand);

–     Iemand geraakt in verzuim als degene ingebrekestelling heeft ontvangen waaruit ondubbelzinnig blijkt wat diens tekortkoming is en binnen welke termijn alsnog gepresteerd moet worden om deze tekortkoming op te heffen. Wordt dit niet (tijdig) gedaan binnen de gestelde termijn, dan verkeert iemand in verzuim;

–     er moet er een beroep worden gedaan op ontbinding en worden toegelicht waarom ontbinding gerechtvaardigd is. Dit kan zowel middels een buitengerechtelijke schriftelijke verklaring als via de rechter.

Ten slotte zij opgemerkt dat een overeenkomst geheel en gedeeltelijk (partieel) ontbonden kan worden. Bij gedeeltelijke ontbinding wordt een deel van overeenkomst ontbonden; het resterende deel blijft onaangetast. Bijvoorbeeld in het geval een levering van goederen inmiddels aan de kopende partij is verzorgd, maar dat de koopprijs lager wordt afgesteld. De levering van de goederen blijft dan onaangetast, terwijl de koper door de verkoper in de koopprijs wordt gecompenseerd (artikel 6:270 BW).

Soorten overeenkomsten

Bij Berga juridische diensten kun je terecht voor het opmaken van elk soort denkbaar contract. Hieronder noemen we enkele overeenkomsten:

Beheerovereenkomst

Inhuurovereenkomst

Managementovereenkomst

Onderhoudsovereenkomst

Opdrachtovereenkomst

Resellerovereenkomst

Service Level Agreement

Aannemingsovereenkomst

Geheimhoudingsovereenkomst

Ruilovereenkomst

Mantelovereenkomst

Oproepovereenkomst

Pandovereenkomst

Leaseovereenkomst

Thuiswerkovereenkomst

Uitzendovereenkomst

Schenkingsovereenkomst

Zekerheidsovereenkomst

Financieringsovereenkomst

Overname overeenkomst

Copyright document

Licentievoorwaarden

Agentuurovereenkomst

Akte van overdracht auteursrechten

Disclaimer

Inschrijfformulieren

Meerpartijenovereenkomst

Privacy Statements

Rekening-courant DGA

Rekening-courant Gelieerde Onderneming Overeenkomsten

Royaltyovereenkomst

Een professioneel contract of voorwaarden laten opmaken, wijzigen of beëindigen?

Schade als gevolg van wanprestatie of een beëindigde overeenkomst?

Weten welke aspecten van belang zijn voor een juiste samenstelling van een overeenkomst?

De contractinhoud en de rechtsgevolgen daarvan laten toetsen door een van onze contractjuristen?

Aanspraak maken op nakoming, schadevergoeding, ontbinding, opschorting of verrekening uit hoofde van een overeenkomst?

De vordering op de wederpartij aan de rechter voorleggen?

Of heeft u andere aan aansprakelijkheid en schade(vergoeding) verwante vragen, of heeft u gerichte hulp advies nodig voor andere voor andere zaken?

De juristen van BERGA juridische diensten verstrekken passend juridisch advies en bijstand en zijn u zo nodig van dienst bij (het starten van) een gerechtelijke procedure.

Neem telefonisch contact op met Berga juridische diensten, zodat je wordt uitgelegd wat je nodig hebt in dit contract. Of stuur ons een email.

Heeft u andere vragen of ander advies nodig?

Wij verstrekken naast persoonlijke en online juridische adviezen, ook juridische diensten op maat, zoals het op maat maken, checken en/of wijzigen van uw modelovereenkomsten, contracten of andere documenten. Onze diensten kunt u ook snel en makkelijk online bestellen op www.webshop.bergajuridisch.nl

Daarnaast treden we zo nodig in onderhandeling met de wederpartij als het gaat om bijvoorbeeld contractvorming, conflictbehandeling, of staan u bij in arbeidsbemiddeling. Ook starten we zonodig een gerechtelijke procedure voor u op.

Zoekt u persoonlijk en deskundig op maat advies of wil je een procedure starten?

Kies dan voor de juridische diensten van BERGA en meld je zaak aan via  www.bergajuridisch.nl en vul het contactformulier in. U kunt ons ook altijd bereiken via: info@bergajuridisch.nl of bel ons: 06-36331675.

Onze meest voorkomende rechtsgebieden

Wij verstrekken juridische diensten aan particulieren en ondernemers op gebied van:  

Privaatrecht

Consumentenrecht

Huurrecht

Arbeidsrecht

Modelovereenkomsten

Ondernemingsrecht

Aansprakelijkheidsrecht

Schadevergoedingsrecht   

Contractenrecht

Verbintenissenrecht

Strafrecht

(o.a. zaken voor de politierechter, kantonrechter, appèladvies)

Bestuursrecht

(o.a. bij het indienen van bewaar en beroep, sociaal zekerheidsrecht,

 WW, ZW, Participatiewet)

Bekijk onze diensten op onze website & webshop

Bekijk onze website: www.bergajurdisch.nl & webshop: www.webshop.bergajuridisch.nl

In onze webshop kunt u terecht voor het bestellen van onze telefonische en online diensten, zoals juridisch advies en het laten opmaken, checken of wijzigen van nieuwe of bestaande contracten, voorwaarden of overige documenten.

We zijn u graag van dienst!