Proeftijd en ontslag, het lijkt een van de meest simpele afspraken in een arbeidsovereenkomst. Het is een periode waarin werkgever en werknemer vrijblijvend kunnen “wennen” aan elkaar en de functie. De regel lijkt helder, bevalt het niet, dan stopt u per direct. Zonder traject of opzegtermijn.
Precies deze ogenschijnlijke eenvoud maakt de proeftijd tot een juridisch mijnenveld. Een fout in de formulering of de duur van het beding, en de hele proeftijd is ongeldig (nietig). Het gevolg? De werknemer geniet vanaf dag 1 volledige ontslagbescherming, en de werkgever zit vast aan een contract dat hij dacht makkelijk te kunnen beëindigen.
Omdat de regels zo strikt zijn en de gevolgen zo groot, leggen we de rechten, plichten en valkuilen helder uit voor beide partijen.
Wat is een proeftijd precies?
Tijdens een rechtsgeldige proeftijd mogen zowel de werkgever als de werknemer de arbeidsovereenkomst per direct opzeggen.
- Er geldt geen opzegtermijn.
- Er is geen ontslagvergunning van het UWV of de rechter nodig.
- Er hoeft geen reden voor het ontslag te worden gegeven (hoewel er een belangrijke uitzondering is, zie hieronder).
Belangrijk is dat dit recht twee kanten op werkt. Ook de werknemer mag van de ene op de andere dag besluiten te vertrekken, zonder opgaaf van reden.
Wanneer is een proeftijd geldig? (voor de werkgever)
Hier gaat het voor werkgevers het vaakst mis. Een proeftijd is alleen geldig als aan alle onderstaande voorwaarden is voldaan. Mist er 1, dan is de proeftijd ongeldig en heeft de werknemer direct volledige ontslagbescherming.
- Het moet op schrift staan
Een mondelinge proeftijd is altijd ongeldig. Het moet expliciet en schriftelijk zijn opgenomen in de arbeidsovereenkomst of een toepasselijke CAO. - De duur moet kloppen (de meest gemaakte fout)
De maximale duur van de proeftijd hangt dwingend af van de duur van het contract. Dit is niet onderhandelbaar.- Contract van 6 maanden of korter: Een proeftijd is verboden.
- Contract langer dan 6 maanden, maar korter dan 2 jaar: Maximaal 1 maand proeftijd.
- Contract voor 2 jaar of langer: Maximaal 2 maanden proeftijd.
- Contract voor onbepaalde tijd (vast contract): Maximaal 2 maanden proeftijd.
- Contract van 6 maanden of korter: Een proeftijd is verboden.
- De harde consequentie
Spreekt u in een jaarcontract (12 maanden) een proeftijd van 2 maanden af? Dan is de proeftijd niet 1 maand, maar volledig ongeldig vanaf het begin. - Gelijke duur voor beide partijen
De proeftijd moet voor werkgever en werknemer even lang zijn. Een beding waarin staat dat de werkgever een proeftijd van 2 maanden heeft en de werknemer 1 maand, is ongeldig.
Het ontslag, wat zijn de grenzen? (rechten van de werknemer)
Het uitgangspunt is dat ontslag in de proeftijd zonder reden is toegestaan. De werkgever hoeft u niet te vertellen waarom. Dit is echter geen absolute vrijbrief voor misbruik.
Een ontslag in de proeftijd mag nooit discriminerend zijn. De werkgever mag u niet ontslaan vanwege uw:
- Zwangerschap
- Ziekte (dit is een genuanceerde)
- Afkomst, religie of geslacht
- Lidmaatschap van een vakbond
De nuance bij ziekte is belangrijk, een werkgever mag een werknemer die ziek is tijdens de proeftijd ontslaan (hij hoeft immers geen reden te geven). Hij mag de werknemer echter niet ontslaan omdat hij ziek is. In de praktijk is dit onderscheid lastig te bewijzen, maar als een werknemer kan aantonen dat het ontslag direct volgde op de ziekmelding, kan een rechter oordelen dat er sprake is van discriminatie.
Als het ontslag “ernstig verwijtbaar” is, kan een werknemer in zeldzame gevallen aanspraak maken op een schadevergoeding.
Samengevat, een mijnenveld voor werkgevers, beperkte rechten voor werknemers
- Voor de werkgever
De proeftijd is een krachtig instrument, maar de regels zijn genadeloos. Een fout in de duur of de schriftelijke vastlegging maakt het beding waardeloos. U denkt flexibiliteit te hebben, maar bent in werkelijkheid gebonden aan een werknemer met volledige ontslagbescherming. De risico’s van een ‘doe-het-zelf’ contract zijn hier enorm. - Voor de werknemer
De proeftijd biedt u extreem beperkte bescherming. Ontslag kan op elk moment en zonder reden. Alleen als u sterk kunt onderbouwen dat er sprake is van discriminatie, heeft u een juridische basis om het ontslag aan te vechten.
Het arbeidsrecht is complex en de details zijn cruciaal. Een fout in de proeftijd is snel gemaakt en de financiële gevolgen kunnen groot zijn.
Bent u ondernemer en wilt u zeker zijn van een waterdichte arbeidsovereenkomst? Of bent u werknemer en twijfelt u aan de rechtmatigheid van uw proeftijdontslag? Neem contact op met BERGA Juridische Diensten voor helderheid en zekerheid.